Historię niegdyś
niewielkiej osady Górnego Śląska,
dziś jednej z najpiękniejszych dzielnic południowej części Katowic,
można
rozpocząć od dowolnej daty wyrażonej w kartografii na której
to można zlokalizować
bratnią osadę lub miejscowość Piotrowice (Petrowiz, Petrowitz,
Pietrowitz koło
Nicolau, Miclowitz – Mikołowa) np. z 1752 roku –
mapa Tobiasza Maiera (podział
Górnego Śląska – I rozbiór)

Fragment
mapy Tobiasa Maiera z 1752 roku
lub jeszcze starszej
mapy śląska z XVII wieku.

Fragment
mapy „Polonia regnum, et Silesia Ducatus” z 1635 roku
Na mapach tych nie znajdziemy Katowic ani Kostuchny.
Powód jest bardzo prosty, osady i grody, które w
owych czasach dopiero co
powstawały, między innymi dzisiejsza stolica Śląska –
Katowice, były zbyt małe
i nie liczyły się na kartograficznych szlakach.
Sytuacja ta zmieniła się
gdy niewielka osada, wieś
Katowice zmienia się w prężną lokomotywę handlu i przemysłu, w
sposób
nieodwracalny zmieniając świetność ziemi pszczyńskiej ze stolicą w
Pszczynie na
bogaty region przemysłowo-handlowy. W bardzo krótkim czasie
Katowice stały się
stolicą tego regiony a zarazem Górnego Śląska.
Wraz z rozwojem Katowic,
rozwijały się liczne
pobliskie osady. Jedną z nich była Kostuchna. Powstała w centrum
trójkąta
tworzonego przez osady Piotrowice, Podlesie i Wesoła. Przez nie to
przebiegały
główne szlaki handlowe na początku XVII wieku.

Fragment mapy Wielanda z 1736 roku
Osada Kostuchna wyrosła w XVII wieku na południowych terenach wsi
Piotrowice wzdłuż północno-wschodnich granic Podlesia.
Powstanie
zawdzięcza występowaniu w jej rejonie zasobnych pokładów
rudy
żelaza, którą wydobywano dla potrzeb licznych
wówczas
kuźnic i hut książąt pszczyńskich.
Pierwsza wzmianka o osadzie Kostuchna pochodzi z
1629 roku przedstawiająca istnienie karczmy z trunkami pochodzącymi z
browarów
i gorzelni księcia pszczyńskiego.
Nazwa Kostuchna pochodzi od rejonu leśnego, przez
który przebiegała droga z Mikołowa przez Podlesie do
Krasów, Dziećkowic i dalej
do Krakowa. W formie pisanej nazwa Kostuchna pojawia się w rachunkach z
dóbr
pszczyńskich z lat 1740-1741, gdzie jest mowa o dostawie węgla z
„Kotliska w
pobliżu Tych w rewirze leśnym Kostuchna”.

Fragment mapy Johamesa Harnischa z
1794-5 roku

Fragment mapy Friedricha
Christiana von Wrede z II połowy XVIII wieku
Do II połowy XVIII wieku obszar Kostuchny
ograniczony był od południa Rowem Malownik ze swym początkiem u
źródła Marii,
od wschodu lasem pszczyńskim (murckowskim). Od północy
Kostuchna graniczyła z
Piotrowicami a od zachodu z Podlesiem i Zarzeczem.

Fragment mapy z 1827 roku

Fragment mapy z 1856 roku
Pierwotna zabudowa osady ukształtowała się wzdłuż dzisiejszej ulicy
Karola Stabika i Szarych Szeregów (była Jana Brzozy), na
odcinku
Franciszka Zabłockiego do Tymiankowej oraz wzdłuż obecnej ulicy
Tadeusza Boya-Żeleńskiego i Sołtysiej. Dopiero w XIX wieku zabudowa
przesunęła się na południe w kierunku linii kolejowej Tychy-Murcki,
zbudowanej w latach 1865-1870r.

Mapa
Kostuchny (z 2006r.)
Zasadniczym powodem powstania jej było występowanie tu zasobnych
pokładów rud żelaza.
Wydobywano je dla potrzeb licznych kuźnic i hut książąt pszczyńskich.
Nie węgiel zatem był początkiem Kostuchny.
I
tak więc w latach 1865-70 pojawia się szansa dla
rozwoju małej osady - budowa linii kolejowej Tychy-Murcki, co
prawdopodobnie wiązało się już z eksploatacją węgla w Murckach.

Fragment mapy z 1901r.
(Paul Raschdorff’s)

Fragment mapy z 1911r. (autor
nieznany – źródło www.)
Ale
jednak do końca XIX wieku Kostuchna zachowała charakter rolniczy.
Z
zachowanych źródeł dowiadujemy się, że w 1629 roku istniała
w
Kostuchnie karczma, w której wolno było prowadzić sprzedaż
piwa
i gorzałki tylko z browarów i gorzelni książęcych. W XVIII
wieku
na terenach leśnych zaczęli osiadać się pierwsi chałupnicy.
Czterej z nich założyli w 1712 roku osadę leśną, w której
dziewięć lat później osiedliło się
dwóch pierwszych
chałupników. W 1745r. było ich już ośmiu.
W XIX wieku Kostuchna rozwijała się jako osada wiejska, i do
końca
tegoż stulecia zachowała charakter rolniczy mimo że jej mieszkańcy
pracowali w niedalekiej kopalni "Emanuelssgen" (KWK Murcki w Murckach,
obecnie KWK Murcki w Bożych Darach, powstała z połączenia kopalń KWK
Murcki i Boże Dary) należącej do książąt pszczyńskich, a od początku XX
wieku w nowoczesnej kopalni węgla kamiennego "Boer" (później
Boże Dary), powstałej (1901-1903) na terenach dworskich na granicy z
Podlesiem.
I tak więc, w
roku 1901 zostaje rozpoczęta
budowa kopalni "Boer". Nazwa pochodzi od nazwiska inspektora
górniczego w Mikołowie, Ryszarda Boera, pozostającego od 1880
roku w służbie księcia pszczyńskiego. Od 01.01.1935r. kopalnia
przyjęła nazwę „Boże Dary”
(„Böerschacht”).
Budowa kopalni
zapoczątkowała
również budowę osiedla dla pracowników kopalni -"Boerschächte”.
Zarówno osiedle jak i kopalnia, stanowiące własność księcia
pszczyńskiego tworzyły tzw. obszar dworski, poddany bezpośredniej
władzy właściciela. Osiedle Boże Dary zostało
przyłączone do Kostuchny.
"Boerschächte"
wyposażone w nowoczesne maszyny i urządzenia techniczne już przed I
wojną światową osiągnęły największą produkcję ze wszystkich kopalń
ziemi pszczyńskiej, dystansując również kopalnię w Murckach,
która do tej pory posiadała największe wydobycie roczne.

Osiedle
Boerschate i pierowtna kopalnia Boerschacht

Osiedle
"Boże Dary" (dziś; źródło: www.um.katowice.pl) oraz
KWK"Murcki" (dziś)
|